• BIST
    116.531
  • Altın
    158,593
  • Dolar
    3,7404
  • Euro
    4,4932
  • Mobil Sayfamız
  • Facebook Sayfamız
  • Twitter Sayfamız
  • Google Plus Sayfamız
  • RSS Servisimiz
  • Android Uygulamamız
  • iOS Uygulamamız
Suudi petrol devi Aramco'da halka arz belirsizliği
Suudi Arabistan yönetiminin planı, Saudi Aramco'nun yüzde 5’lik payının, en geç 2019’un başında özelleştirilmesi yönünde. Ancak Aramco gibi devasa bir kapalı kutunun açılması hiç de kolay olmayacak.
28 Aralık 2017 / 16:44

Dr. Altay Atlı

Suudi Arabistan yönetimi, "Vizyon 2030" adlı program çerçevesinde ülke ekonomisinin petrole bağımlılığının kırılması, petrol dışı sektörlerin geliştirilmesi ve özel girişimin güçlendirilmesi amacıyla çabalarını sürdürüyor.

Son olarak düşük petrol fiyatları nedeniyle bir yavaşlama içerisinde olan ekonominin canlandırılması için kamu harcamalarının artırılacağı, 2018 yılı için öngörülmüş olan 890 milyar riyallik bütçenin 978 milyar riyale çıkartılacağı açıklandı. Resmi makamların açıklamalarına göre bu miktarın büyük bir kısmı altyapı yatırım projelerinde ve bu projelere katılacak olan özel şirketlerin faydalanması amacıyla kullandırılacak. Suudi Arabistan ekonomisinin hedeflendiği gibi sektörel anlamda çeşitlendirilebilmesi için özel sektörün güçlenmesi ve bugüne kadar kamunun tekelinde olan alanlara da özel sermayenin girmesi gerekiyor.

Suudi Arabistan’ın tarım, sağlık, eğitim ve taşımacılık hizmetleri gibi toplam 16 farklı sektörde özelleştirme planları var ve bu özelleştirmelerden 200 milyar dolar gelir elde edilmesi hedefleniyor. Özelleştirmelerin sağlıklı ve amaca uygun bir şekilde yapılması için bir “ulusal özelleştirme fonu” kurulması da gündemde. Ancak Suudi Arabistan’da tüm bu hedeflere ulaşılabilmesi ve genel olarak Vizyon 2030’un başarılı bir şekilde sürdürülebilmesi için tek bir ön koşul var. O da ekonominin belkemiğini oluşturan, dünyanın en büyük şirketi unvanına sahip kamu petrol şirketi Saudi Aramco’nun özelleştirilmesi. Yukarıda bahsedilen 200 milyar dolara ek olarak bu satıştan da 100 milyar dolarlık bir gelir bekleniyor. Şu anda Saudi Aramco’nun belirli bir kısmının halka arzı için çalışmalar yapılıyor, ancak bu özelleştirme sürecine dair ciddi belirsizlikler de var.

Şirketin mali bilgileri erişime kapalı

Saudi Aramco, küresel enerji piyasasında başat aktörlerden birisi konumunda. Günde 10 milyon varil ham petrolün üzerinde bir üretimi var ve dünyadaki tüm üretimin yüzde 10,5’ini gerçekleştiriyor. Aynı zamanda Suudi Arabistan’ın bütçe gelirlerinin üçte ikisini de yine bu şirket tek başına sağlıyor. Suudi Arabistan yönetiminin planı, şirketin yüzde 5’lik bir payının, 2018 yılının sonlarında ya da en geç 2019’un başında özelleştirilmesi yönünde. Ancak Saudi Aramco gibi devasa bir kapalı kutunun açılması hiç de kolay olmayacak.

Öncelikle şirketin değeri hakkında belirsizlikler var. Suudi Arabistan’daki değişim sürecinin mimarı olarak görülen veliaht prens Muhammed bin Selman’ın açıklamasına göre Saudi Aramco’nun piyasa değeri 2 trilyon dolar ve bu da şirketi 899 milyar dolarlık Apple, 739 milyar dolarlık Alphabet (Google), 660 milyar dolarlık Microsoft ve 356 milyar dolarlık Exxon’un önünde açık arayla dünyanın en büyük şirketi yapıyor. Bu büyüklükte bir şirketin yüzde 5’inin özelleştirilmesi de 100 milyar dolarlık bir özelleştirme projesi anlamına geliyor ki, bunun da dünyanın en büyük halka arzı olacağına işaret ediyor. Ancak şirketin mali bilgileri erişime kapalı; faaliyet raporlarında ciro ve kar bilgileri yer almıyor, dolayısıyla şirketin gerçek değerini bilmek en azından şu aşamada mümkün değil. Ekonomistlerin yaptıkları değerlendirmelerde şirketin gerçek değerinin 1 ile 1,5 trilyon dolar arasında olabileceği de tahmin ediliyor. Halka arzın başarılı olabilmesi için bu belirsizliğin ortadan kalkması lazım.

Diğer bir belirsizlik de şirketin sahip olduğu petrol rezervleri ile ilgili. Son verilere göre Suudi Arabistan’ın 261,6 milyar varillik bir rezervi var ve 2 trilyon dolarlık değerlemenin gerçekçi olabilmesi için bu miktarın tamamının ve aynı zamanda ülkenin sahip olduğu 8,4 trilyon metreküp doğal gazın da Saudi Aramco’ya ait olması gerekiyor.

Bu rakamların aydınlığa kavuşturulması gerekiyor, ancak tabii ki halka arz açısından şirketin sahip olduğu varlıklar (başta petrol rezervleri olmak üzere) kadar şirketin karı da önemli. Bu anlamda da küresel petrol fiyatlarına bağlı olarak seyreden gelirler ile şirketin vergi yükümlülükleri önem kazanıyor ki bu konularda elimizde ciro ve kar bilgileri olmasa bile yine de bir takım veriler var. Petrol fiyatları varil başına 2014 yılında 100 dolar seviyesini görmüşken bir yıl içerisinde bunun üçte birine düşmüş ve bu durum Saudi Aramco’yu (ve dolayısıyla Suudi Arabistan ekonomisini) çok olumsuz etkilemişti. Mevcut durum itibarıyla ham petrolün varil fiyatı 66 dolar seviyesinde. Vergi giderlerinde de avantajlı bir durum söz konusu, çünkü geçtiğimiz mart ayında Suudi Arabistan yönetimi enerji sektöründeki gelir vergisi oranını yüzde 85’ten yüzde 50’ye indirmişti. Bu durum şüphesiz ki Saudi Aramco’nun karı üzerinde olumlu bir etki yaratıyor.

Küresel finans merkezlerinin özelleştirme iştahı

Şirket yetkilileri halka arzın öncelikle “Tedavül” adı verilen Suudi Arabistan Menkul Kıymetler Borsası’nda gerçekleştirileceğini, ancak buna ek olarak küresel finansın başlıca merkezlerinden birinde de işlemin söz konusu olacağını açıkladılar. Pastanın büyüklüğü tüm bu merkezlerin iştahını kabartıyor. Özellikle Londra ve New York, Saudi Aramco’nun halka arzına ev sahipliği yapmak için bir yarış içerisindeler. 2017’nin başlarında İngiltere Başbakanı Theresa May yanına Londra Menkul Kıymetler Borsası’nın başkanını da alarak Riyad’a gitmiş, Saudi Aramco’nun halka arzı için mevzuatta düzenleme yapılması ve 2 milyar dolarlık bir kredi açılması gibi konular gündeme getirilmişti. Benzer şekilde New York Menkul Kıymetler Borsası da bazı hazırlıklar yapıyor; hatta ABD Başkanı Donald Trump yazdığı tweet’lerde halka arzın New York’ta gerçekleştirilmesinin her iki taraf için de ne kadar faydalı olacağına değindi.

Ne var ki, yurtdışındaki halka arz konusunda da bir takım belirsizlikler söz konusu. Londra Menkul Kıymetler Borsası’nın en büyük hissedarı şu anda Katar Yatırım Otoritesi, başka bir deyişle Suudi Arabistan yönetiminin şu anda kriz yaşadığı bir ülkenin varlık fonu. Bu durum Londra’nın Saudi Aramco halka arzı için adaylığını zayıflatıyor. ABD’de ise 2016 yılında yürürlüğe giren “Terörizme Destek Verenlere Karşı Adalet Yasası”, terör mağduru Amerikan vatandaşlarına yabancı hükümetlere karşı yasal süreç başlatma hakkını veriyor. Bu durumun 11 Eylül 2001 terör saldırılarının ardında olduğu iddia edilen (her ne kadar bu kesin olarak kanıtlanmadıysa da) Suudi Arabistan’ın başını ağrıtacağı ve Saudi Aramco’nun New York’ta kote olması durumunda şirketin de hedef olabileceği belirtiliyor.

Hong Kong da adaylar arasında

Londra ve New York’la ilgili bu soru işaretleri giderek büyürken, halka arz için olası bir lokasyon olarak Hong Kong’un adı daha çok gündeme gelmeye başladı. Çin ile Suudi Arabistan’ın geçtiğimiz mart ayında kapsamlı stratejik ortaklıklarını geliştirme kararı aldıkları düşünülecek olursa bu seçenek Riyad açısında diğer alternatiflere göre daha anlamlı olabilir.

Yurtdışında halka arz nerede yapılırsa yapılsın, bu durum kapalı olan Saudi Aramco kutusunun sonuna kadar açılmasını gerektirecek. Şirketin cirosu, karı, ne kadar petrol rezervine sahip olduğu, gelirlerin ne kadarının Suudi kraliyet ailesine gittiği gibi konular hep uluslararası bağımsız denetimden geçmek zorunda kalacak. Bunun ne ölçüye kadar kabul edilebilir olduğu, Suudilerin bu anlamda çizgisinin nerede olduğu da belirsizliğini koruyor.

Saudi Aramco’nun halka arzı zorlu bir süreç olacak. Ancak Suudi Arabistan’da köklü bir değişim olması isteniyorsa, ilk adımın da bu özelleştirme ile atılması gerekiyor. Suudi Arabistan gibi ülkelerin yapması gereken, petrolden sağlanan gelirleri petrol dışı sektörlerin geliştirilmesi için kullanmak ve bu sayede sektörel çeşitliliği sağlayarak petrole olan bağımlılığı azaltmak. Saudi Aramco özelleştirmesi ile hem bu yönde bir adım atılmış, hem de özel sektörün önü açılmış olacak.

[Doktorasını Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde tamamlayan Altay Atlı, Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi’nde araştırma uzmanıdır]

AA

Bu haber 584 kez okudu
YORUM YAZ
UYARI: Haberler ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik eden yorumlar onaylanmamaktadır.
İslam Dünyası Kategorideki Diğer Haberler
Mısır'dan Karadavi'ye müebbet hapis kararı
Mısır askeri mahkemesi, Dünya Müslüman Alimler Birliği Başkanı Karadavi'nin de aralarında bulunduğu 17 sanık hakkında müebbet hapis cezası verdi.
İşgalci İsrail Belediyesi Bir Filistinlinin Evini Daha Yıktı!
İsrail güçlerinin, Kudüs'ün kuzeydoğusundaki Beyt Hanina beldesinde bir Filistinliye ait evi "ruhsatsız" olduğu gerekçesiyle yıktığı belirtildi.
Arakan'da polis protestocuların üzerine ateş açtı: 7 ölü
Myanmar'ın Arakan eyaletinde güvenlik güçlerinin, Arakan eyaletinde göstericilerin üzerine ateş açması sonucu 7 kişi hayatını kaybetti
İsrail hapishanesindeki dramın feryadı: İsra Ceabis
İşgal altındaki Doğu Kudüs'te iki yıl önce otomobilindeki tüpün patlaması sonucu vücudunun yüzde 60'ı yanan, Filistinli tutuklu Ceabis yazdığı mektubunda, özel bakım ve tıbbi yardıma muhtaç olduğunu İsrail makamlarınca ihmal edildiğini belirtti.
Kürt hükümetindeki çatlak devam ediyor
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde (IKBY) Kürdistan İslami Birlik Partisi (Yekgirtu), koalisyon hükümetinden çekilme kararı aldığını duyurdu.
Filistin, ABD'nin yardımları askıya almasını kınadı
Filistin Ulusal Girişim Hareketi Genel Sekreteri Mustafa El-Bergusi, ABD'nin Filistin'e vereceği 125 milyon dolarlık yardımın 65 milyon dolarlık bölümünü askıya almasını kınadı.
Bilgi ve Erdem Vakfı ile Diyarbakır Özgür-Der'den çağrı
Rus ve Esed rejimi uçakları tarafından ağır bombardımana tutulan Hama ve İdlib'teki mazlumlar sınıra akın ediyor. Kış şartlarında evsiz kalan Suriyeli mazlumlar için acil yardım çağrısı yapıldı.
Doğu Guta'da 14 günde 30'dan fazla çocuk öldürüldü
UNICEF, Suriye'nin başkenti Şam'da Esad rejiminin kuşatmasındaki Doğu Guta'ya yılın ilk iki haftasında yapılan saldırılar sonucu 30'dan fazla çocuğun hayatını kaybettiğini bildirdi.
İsrail, Kubbetu's Sahra'yı karanlığa gömüyor
Kudüs İslami Vakıflar İdaresi, "Kubbetu's Sahra'nın karanlıkta kalmasının nedeni, İsrail işgal polisinin müdahalesi ve arızanın giderilmesi için gerekli malzemenin girişini engellemesidir." açıklamasında bulundu.
KDP tartışmalı bölgelerde seçime katılmayacak
IKBY Başkanı Mesut Barzani liderliğindeki KDP, Kerkük ve diğer tartışmalı bölgelerde seçimlere katılmayacak.
"Parayı il müdüründen alır, sorumluyu savcılığa veririm"
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Ahmet Eşref Fakıbaba tarımsal desteklere ilişkin kontrollerin artırılacağını belirterek, "Eğer verdiğimiz destekler yanlış yerlere gittiyse onun parasını il müdüründen alırım." dedi.
Bağdat'ta intihar saldırısı: 26 ölü
Irak'ın başkenti Bağdat'ta düzenlenen intihar saldırısında 26 kişinin öldüğü, 90 kişinin yaralandığı bildirildi.
  • Güncel
  • Siyaset
  • Ekonomi
  • Eylem ve Etkinlikler
  • Dünya
Ehliyet sınavlarında 'tablet' dönemi başladı HDP'li Altan Tan hakkında 15 yıla kadar hapis istemi Hakkari'de kayak keyfi Kısmen buz tutan Gölcük Gölü havadan görüntülendi Kanal İstanbul'un güzergahı resmen belli oldu Emniyet Özel Harekat Daire Başkanlığı kaldırıldı Bozdağ'dan 'Mor Beyin' açıklaması Van Gölü için 100 milyon liralık arıtma tesisi YÖK'ten görevlendirmelere ilişkin yönetmelik değişikliği Posof'ta eğitime kar engeli
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
YAZARLARIMIZTÜMÜ
ÇOK OKUNANLAR
    GAZETELER
    NAMAZ VAKİTLERİ
    İmsak
    Güneş
    Öğle
    İkindi
    Akşam
    Yatsı
    Haksöz Haber Radyo Selam | Tevhidin Adaletin ve Özgürlüğün Sesi
    © Copyrigth 2015 yonelishaber.com tüm hakları saklıdır.
    Sitedeki tüm harici linkler ayrı bir sayfada açılır ve linklerin sorumluluğu alınmaz. Yazılım ve Teknik Destek : AmdYazılım
    • Rss Servisi
    • Google+ Sayfası
    • Twitter Sayfası
    • Facebook Sayfası