• Mobil Sayfamız
  • Facebook Sayfamız
  • Twitter Sayfamız
  • Google Plus Sayfamız
  • RSS Servisimiz
  • Android Uygulamamız
  • iOS Uygulamamız
Katar krizi ve Ortadoğu’da iki kutuplu düzen arayışı
“Katar’ı tecrit koalisyonu” Katar üzerinde baskı oluşturarak iki kutuplu bölgesel düzenin alternatiflerini ortadan kaldırmayı hedeflemektedir.
01 Temmuz 2017 / 09:53

Talha Köse

Katar’ın, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE)’nin başını çektiği bir grup ülke tarafından tecrit edilip köşeye sıkıştırılması ile ortaya çıkan kriz, boykot koalisyonunun Katar’a 13 maddelik talep listesini iletmesi ile devam etmekte.

Listedeki maddelerin en çarpıcı olanları Katar’ın El Cezire ve bağlantılı kanalları ile diğer birçok basın ve yayın kuruluşunu kapatması, İran ile diplomatik, ekonomik tüm ilişkilerini sonlandırması ve Türkiye'nin Katar'daki askeri varlığına derhal son vermesi ile ilgili taleplerdi. Bunların yanı sıra Katar’ın ev sahipliği yaptığı ve bir şekilde temasta olduğu başta Müslüman Kardeşler olmak üzere çeşitli örgütlerle ilişkisini kesmesi isteğiydi.

Kriz devam ederken meydana gelen bir diğer gelişme ise Suud hanedanında veliaht prensin beklenmedik bir şekilde değişmesi idi. Daha şahin görüşleri ile tanınan ve Katar’ı tecrit koalisyonun oluşumunda oldukça etkili olan mevcut kralın oğlu Muhammed bin Selman, Muhammed bin Nayif’in yerine geçerek veliaht prensi oldu. Bu da Suud cephesinde şahin politikaların devamına bir işaret olarak okunabilir. Muhammed bin Selman aynı zamanda iç güvenlik, istihbarat ve dış politika gibi konularda da oldukça etkili ve önümüzdeki dönemde bu etkinliğin artarak devam etmesi bekleniyor.

ABD karar mercilerinde fikir ayrılığı

Bütün bu sertleşme ve değişim dalgasının Trump yönetiminin başa gelmesi ve Suudi Arabistan, Mısır ve Amerikan liderlerinin küre etrafında ortak poz vermelerinin ardından gerçekleşmesi şaşırtıcı değil. Amerikan yönetimi ise Trump’ın boykotu destekleyici tavrına rağmen krizdeki konumunu yumuşatma eğiliminde oldu. Katar ile yapılan ve 12 milyar dolarlık F15 savaş uçağı satışını içeren anlaşmanın ardından eleştirilerin tonu yumuşadı.

Amerikan yönetimi son olarak bu konunun aile içi bir tartışma olduğunu ve doğrudan taraf olma niyeti taşımadıklarını belirten bir açıklama ile bu yapay krizden sıyrılmaya çalıştı. Şüphesiz bu açıklama Trump yönetiminin boykota vermiş olduğu destekten sıyrılmasını sağlamaya yetmeyecektir. Trump cephesi ve Beyaz Saray’ın bu krizdeki tavrının yatıştırıcı olmaktan ziyade Katar’ı daha da köşeye sıkıştıran bir şekilde seyretmesi, eğer planlı bir kafa karıştırma hamlesi değil ise Başkan ile Savunma ve Dışişleri Bakanlıkları arasındaki bir fikir ayrılığına işaret etmektedir.

Hedef iki kutuplu bir Ortadoğu

Arka arkaya gelen ve gelmeye devam edecek bu hamleleri doğru bir şekilde değerlendirmemiz bu hamleleri anlamlı bir çerçeveye oturtmamızı sağlayacaktır.

Bu kriz kendi içerisinde birçok hesaplaşmayı içermektedir. Görüntü itibarıyla Katar’ı köşeye sıkıştırarak İran ile bağının kopartılması hedefleniyor gibi görünse de asıl hedef İran tehdidi üzerinden mezhep soslu bir soğuk savaş düzeni oluşturabilmektedir. Dostun-düşmanın, tarafların çok daha net ayrıştığı ve gri alanların ve esnek diplomatik hamlelerin ortadan kaldırıldığı bir düzen oluşturulmaya çalışılmaktadır. Monarşik rejimler kendi rejim güvenliklerini tahkim ederek muhtemel siyasi muhalifleri bu şekilde çok daha rahat bastırabileceklerdir. Anlaşılan o ki Beyaz Saray ve İsrail’e yakın çevreler de böylesi bir kurguya destek vermekteler, hatta bu kurgunun fikir babası konumunda bile olabilirler.

Bu krizin Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Sisi’li Mısır açısından belki de en önemli amacı Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da ılımlı siyasi seçenek imkanının tamamen ortadan kaldırılması ve “Arap Baharı” gibi bir değişim sürecinin bir daha yaşanmasının önünün alınmasıdır.

Bu ülkelerde oluşan yeni liderlik profili kendi rejim güvenlikleri uğruna ülkelerinin ve bölgenin bütününün güvenliği ve istikrarını riske atmaktadır. Tabandan gelen yeni bir siyasi dalganın fikri ve maddi alt yapısının temelli bir şekilde ortadan kaldırılması hedeflenmektedir. Bu nedenle bu operasyonun Katar ile sınırlı kalmayıp yakın zamanda başka ülke ve alanlara da yayılacağını öngörebiliriz. Terör tehdidi ve İran yayılmacılığı tehdidi ise böylesi bir kapsamlı mücadele konusunda işlevselleştirilmektedir. Bu yaklaşım görüntü itibaryla İran’ı hedef alıyormuş gibi olsa da kendisini “ulusal güvenlik” ve “uluslararası tehditler” karşısında meşrulaştıran rejimin daha muhafazakâr unsurlarının ve Devrim Muhafızlarının da işine yarayacaktır. İran içindeki Batı ile daha yapıcı ilişkiler kurmayı destekleyen ve İran’ın mezhepsel söylemler üzerinden yayılmacılığına daha mesafeli durmaya çalışan reformist kanadın pozisyonunu da zayıflatacaktır.

Türkiye’nin krizdeki konumu

Şüphesiz hedeflenen bu tablo içerisinde en fazla zarar görecek aktörlerin başında Türkiye gelmektedir. Türkiye 2003’teki Irak işgalinden bu yana bölgede mezhep temelli bir soğuk savaş düzeninin oluşmasını engellemeye çalışmaktadır.

Bu doğrultuda arabuluculuk, ekonomik ilişkilerin arttırılması ve fikir ayrılıklarına rağmen bölge ülkeleri ile yoğun diplomatik temasları da içeren politikalar benimsemiştir. Türkiye, Suriye iç savaşında rejim karşıtı pozisyonda yer almış olsa da pozisyonunu mezhepsel bir dil ve strateji üzerinden kurmamıştır. Tam tersine Suriye ve Irak’ta etnik ve mezhep eksenli bölünme ve ayrışmaların karşısında olduğunu her fırsatta dile getirmiştir. İran ile özellikle Suriye’de yaşamış olduğu gerilim ve stratejik rekabete rağmen bu ülke ile ipleri atmayı düşünmemiştir. İran ile temaslarda kültürel ve ekonomik alanları da ayrıştırarak bu konulardaki ilişkileri mümkün olduğunca daha iyi bir noktaya getirme çabası içerisinde olmuştur.

Katar açısından da Türkiye’nin pozisyonuna benzer bir yaklaşım söz konusudur. Katar ile İran bir yandan Suriye iç savaşı, Irak ve bölge genelinde farklı, hatta karşıt stratejik pozisyonlarda olmalarına rağmen, enerji ve ekonomi alanlarında ilişkilerini arttırarak sürdürmeye çalışmışlardır.

Öte yandan Türkiye ve Katar bölgedeki siyasal değişim dalgasına daha olumlu yaklaşmışlar ve Müslüman Kardeşler ve Hamas gibi İslamcı aktörlerin siyasal katılım süreçlerine dahil edilmelerine destek vermişlerdir. Türkiye ile Katar son yıllarda bu iki kritik konuda birbirleri ile örtüşen bir siyasal tavır benimsemişlerdir. Bu ortaklığın da etkisi ile iki ülke arasındaki stratejik iş birliği pekişmiştir. Umman, Kuveyt gibi diğer bazı aktörler de Suudi Arabistan ve İran’ın başlarını çektiği iki kutuplu bölgesel düzenin oluşumuna sıcak bakmamaktadırlar. Suud’un başını çektiği “Katar’ı tecrit koalisyonu” bu aşamada Katar üzerinde baskı oluşturarak iki kutuplu bölgesel düzenin alternatiflerini ortadan kaldırmayı hedeflemektedir. Bu hamle başarılı olabilirse, bunu daha da yaygınlaştırarak Türkiye, Umman ve Kuveyt gibi ülkeleri de kendi oluşturdukları koalisyonun yanında yer almaya zorlamaya çalışacaklardır.

BAE ve Suudi Arabistan'ı bekleyen riskler

Bölgede mezhep görünümlü bir soğuk savaş düzeni inşa etme siyaseti Suud ve Birleşik Arap Emirlikleri liderleri açısından da oldukça riskli bir hamle. Mısır haricinde hiçbir aktör askerî açıdan İran ve vekillerini dengeleyebilecek bir kapasiteye sahip değildir. Bugün için Trump yönetiminden bu doğrultuda bir yeşil ışık görmüş olabilirler ancak hem Trump yönetiminin hem de destekledikleri bu politikanın ne kadar kalıcı olduğunu kestirmek oldukça güç. Washington’dan gelen farklı sinyal ve açıklamalar Trump yönetimi ile Pentagon ve Amerikan Dışişleri Bakanlığının bu konuda fikir birliği içerisinde olmadığını teyit etmektedir. Kritik konularda başkanın belirleyici rolü vardır ancak halihazırda başkanın kaderi de kendi kontrolünde sayılamaz.

Bu politikanın önemli yan etkilerinden biri de bölge siyaseti içerisinde ortak birçok adım atabilecekleri Türkiye ve diğer aktörleri karşılarına almak olacaktır. Türkiye krizin başından bu yana taraflar arasında arabuluculuk yapmaya çalışmakta ve krizi yatıştıran taraf olmaya çalışmaktadır. Ancak Türkiye aleyhindeki hamleler sertleşmeye başlarsa Türkiye istemeyerek de olsa pozisyonunu sertleştirebilir. Suud ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından tırmandırılan bu krizin bölgesel güvenlik ve istikrar açısından vaadi iki kutuplu bir statüko olabilir. Bu iki ülke liderleri bu oyunda başarısız olurlarsa kendilerini çok daha riskli bir durumda bulacaklardır. Üstelik bu sefer yüksek meblağlı silah alımları dahi kendilerini kurtarmak içine yeterli olmayabilir. Katar’ı tecritle başlayan kriz görece basit bir mantığa dayanmaktadır ancak kriz tırmandırılarak sürdürülmeye çalışılırsa birçok sürprizlere gebedir.

[İbn Haldun Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı olan Doç. Dr. Talha Köse, aynı zamanda SETA Strateji Araştırmaları Direktörlüğü Kıdemli Araştırmacısıdır.]

AA

Bu haber 1196 kez okudu
YORUM YAZ
UYARI: Haberler ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik eden yorumlar onaylanmamaktadır.
İslam Dünyası Kategorideki Diğer Haberler
Kürt Bölgesi'ndeki seçimler ertelendi
Irak Bölgesel Kürt Yönetimi (IKBY), 1 kasımda yapılması planlanan parlamento ve başkanlık seçimlerinin ertelendiğini bildirildi.
İşgal polisi Doğu Kudüs'te 51 Filistinliyi gözaltına aldı
İsrail polisinin, işgal altındaki Doğu Kudüs'ün İseviye mahallesinde 51 Filistinliyi gözaltına aldığı öğrenildi
Hamas'tan İran'a 'sürpriz' ziyaret
Hamas Siyasi Büro Başkan Yardımcısı Aruri, Hamas heyetinin Tahran ziyaretine ilişkin, "İsrail'in Filistin ulusal uzlaşısını kabul etmek için İran'la ilişkilerin kesilmesi yönündeki şartının fiili olarak reddedilmesi anlamına geliyor" dedi.
İran'da 5,5 büyüklüğünde deprem
İran'ın Hürmüzgan eyaletine bağlı Ziyaretali kırsalında 5,5 büyüklüğünde deprem meydana geldi.
ABD'den Suudi ve Irak İlişkilerinin Gelişmesine Destek
Amerika Dışişleri Bakanı Rex Tillerson Suudi Arabistan ve Irak arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine destek verdi. ABD, Bağdat'ta İran'ın etkinliğini kırmayı hedefliyor.
Goran, Barzani'nin istifasını istedi
IKBY'de muhalefetin başını çeken Goran (Değişim) Hareketi, IKBY Başkanı Barzani ve Yardımcısı Resul’un istifa etmesi gerektiğini belirtti.
Peşmerge Sincar-Duhok ana yolunu kapattı
Peşmerge güçlerinin, Musul'un Sincar ilçesi ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'ndeki (IKBY) Duhok kentini birbirine bağlayan ana yolu kapattığı bildirildi.
Somali'deki saldırıda ölü sayısı 350'yi aştı
Somali'nin başkenti Mogadişu'da 14 Ekim’de bomba yüklü kamyon ile düzenlenen saldırıda hayatını kaybedenlerin sayısının 358'e çıktı. Yaralıların bir kısmı da tedavi için Türkiye’ye gönderildi.
Yemen'deki çatışma ve hava saldırılarında 26 ölü
Yemen'de hükümet güçleri ile Husiler arasında çıkan çatışmalarda ve düzenlenen hava saldırılarında 26 kişi hayatını kaybetti
İsrail'den Suriye'deki üç askeri noktaya saldırı
İsrail ordusu, Kuneytra'da Esed rejimine ait üç askeri noktayı bombaladı
Mısır'da 30 polis çatışmada öldürüldü
Mısır'ın Gize kentinde düzenlenen bir operasyon sırasında, polis ile silahlı bir grup arasında çıkan çatışmada 30 polis yaşamını yitirdi, çok sayıda polis yaralandı.
Afganistan'da İki Canlı Bomba Saldırısı: 69 Ölü
​​​​​​​Afganistan'da gerçekleşen iki canlı bomba saldırısında en az 69 kişi yaşamını yitirdi.
  • Güncel
  • Siyaset
  • Ekonomi
  • Eylem ve Etkinlikler
  • Dünya
İl halk kütüphanelerinden 24'ünün çalışma süresi uzatıldı Gmail, Youtube, android market vb uygulamalar ile izleniyoruz Sürücü Kursu sınavında değişiklik Müftülüğe Nikah Yetkisi Veren Madde Kabul Edildi HDP Bursa il başkanı tutuklandı Frankfurt Başkonsolosluğundan polise "PKK" tepkisi Rektör atamaları Resmi Gazete'de Yolcu otobüsü ile pancar yüklü tır çarpıştı: 1 ölü, 20 yaralı Deniz Baykal hastaneye kaldırıldı Ardahan'da kar yağışı ve sis yol kapattı
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
YAZARLARIMIZTÜMÜ
ÇOK OKUNANLAR
    GAZETELER
    NAMAZ VAKİTLERİ
    İmsak
    Güneş
    Öğle
    İkindi
    Akşam
    Yatsı
    Haksöz Haber Radyo Selam | Tevhidin Adaletin ve Özgürlüğün Sesi
    © Copyrigth 2015 yonelishaber.com tüm hakları saklıdır.
    Sitedeki tüm harici linkler ayrı bir sayfada açılır ve linklerin sorumluluğu alınmaz. Yazılım ve Teknik Destek : AmdYazılım
    • Rss Servisi
    • Google+ Sayfası
    • Twitter Sayfası
    • Facebook Sayfası